Tesamorelina vs MOTS-c: tłuszcz trzewny, metabolizm i stan badań

Tesamorelina i MOTS-c często trafiają do jednego worka z napisem „peptydy na tłuszcz brzuszny”. To porównanie bardzo nierówne. Tesamorelina jest lekiem z rejestracją FDA od 2010 roku i dwoma dużymi badaniami z grupą placebo. MOTS-c to peptyd, dla którego FDA w przeglądzie z maja 2026 roku nie wskazała ani jednego badania klinicznego u ludzi. Przejrzeliśmy amerykańską charakterystykę leku, dokumenty EMA, komunikaty firm i publikacje naukowe, żeby pokazać, co faktycznie wiadomo o obu substancjach.

Czym jest tesamorelina i jak działa analog GHRH?

Tesamorelina to syntetyczny analog GHRH (hormonu uwalniającego hormon wzrostu). Cząsteczka składa się z pełnej, 44-aminokwasowej sekwencji ludzkiego GHRH, do której dołączono krótki łańcuch heksenoilowy. Lek wiąże się z receptorami GHRH w przysadce i nasila pulsacyjne wydzielanie własnego hormonu wzrostu, a w efekcie podnosi stężenie IGF-1 i IGFBP-3. Nie podaje się więc hormonu wzrostu z zewnątrz, tylko pobudza jego produkcję.

Wskazanie jest wąskie: redukcja nadmiaru tłuszczu brzusznego u dorosłych z HIV i lipodystrofią. Ulotka FDA zastrzega, że lek nie służy do odchudzania, bo ma neutralny wpływ na masę ciała, a jego długoterminowe bezpieczeństwo sercowo-naczyniowe nie zostało ustalone. To ważne zastrzeżenie dla osób, które szukają „peptydu na brzuch” bez związku z HIV.

Egrifta WR: nowa formulacja tesamoreliny z 2025 roku

Lek był sprzedawany jako Egrifta (fiolki 1 mg, dawka 2 mg na dobę), później jako Egrifta SV. W marcu 2025 roku Theratechnologies ogłosiła zgodę FDA na formulację F8, sprzedawaną jako Egrifta WR. Wstrzyknięcie nadal wykonuje się codziennie (1,28 mg podskórnie), ale roztwór przygotowuje się raz w tygodniu, a fiolki można trzymać w temperaturze pokojowej. Badania farmakokinetyczne wykazały biorównoważność z pierwotną formulacją.

Egrifta WR trafiła do amerykańskich aptek specjalistycznych we wrześniu 2025 roku, a wersja SV ma być wycofywana stopniowo. W tym samym miesiącu zakończyło się przejęcie Theratechnologies przez CB Biotechnology, spółkę powiązaną z Future Pak. Dla czytelnika z Europy ważniejsze jest jednak to, co działo się w EMA, o czym piszemy niżej.

Tesamorelina w badaniach: ile tłuszczu trzewnego ubywa?

Rejestracja opierała się na dwóch wieloośrodkowych badaniach z podwójnie ślepą próbą. Wzięło w nich udział 412 i 404 dorosłych z HIV, lipodystrofią i nadmiarem tłuszczu brzusznego. Przez 26 tygodni pacjenci dostawali 2 mg tesamoreliny na dobę lub placebo, a tkankę tłuszczową trzewną (VAT) mierzono tomografią komputerową na poziomie L4-L5.

Parametr po 26 tygodniach	Badanie 1 (tesamorelina vs placebo)	Badanie 2 (tesamorelina vs placebo)
Zmiana VAT	ok. -18% vs ok. +2%	ok. -14% vs ok. -2%
Obwód talii	-3 cm vs -1 cm	-2 cm vs -1 cm
IGF-1	ok. +107 ng/ml vs ok. -15 ng/ml	ok. +108 ng/ml vs ok. +3 ng/ml
Beztłuszczowa masa ciała	+1,3 kg vs -0,2 kg	+1,2 kg vs -0,03 kg

Różnica względem placebo wyniosła więc około 20 i 12 punktów procentowych. W fazie przedłużonej (tygodnie 26-52) osoby kontynuujące leczenie utrzymały spadek VAT, a pacjenci przeniesieni na placebo odzyskali tłuszcz trzewny i tułowiowy. Efekt utrzymuje się więc tylko w trakcie leczenia.

Ciekawy wątek dotyczy wątroby. Do badania opublikowanego w Lancet HIV w 2019 roku włączono 61 osób z HIV i stłuszczeniem wątroby, które przez 12 miesięcy dostawały tesamorelinę albo placebo. W grupie leczonej względny spadek frakcji tłuszczu w wątrobie wyniósł 37%, a frakcję tłuszczu poniżej 5% po roku miało 35% pacjentów wobec 4% w grupie placebo. To jednak nadal populacja z HIV, a nie osoby z typową otyłością.

MOTS-c: peptyd z mitochondrialnego genu 12S rRNA

MOTS-c opisał w 2015 roku zespół z Uniwersytetu Południowej Kalifornii w czasopiśmie Cell Metabolism. To 16-aminokwasowy peptyd kodowany przez krótką ramkę odczytu w mitochondrialnym genie 12S rRNA. W badaniach na myszach głównym narządem docelowym wydawały się mięśnie szkieletowe. W komórkach MOTS-c hamuje cykl folianowy i powiązaną z nim syntezę puryn, co prowadzi do aktywacji kinazy AMPK.

Co pokazały badania MOTS-c na myszach?

U myszy podawanie MOTS-c zapobiegało insulinooporności związanej z wiekiem i z dietą wysokotłuszczową, a także otyłości wywołanej dietą. Te wyniki stoją za popularnością peptydu w internecie. Trzeba jednak pamiętać, że są to dane przedkliniczne, a wyniki z modeli zwierzęcych nie zawsze przenoszą się na ludzi.

W dokumencie przygotowanym w maju 2026 roku FDA podsumowała dane przedkliniczne tak: badania na gryzoniach i komórkach sugerują wpływ na metabolizm glukozy i lipidów, ale nie znamy zależności dawka-odpowiedź ani molekularnych celów działania. Brakuje też badań toksyczności, genotoksyczności i rakotwórczości.

Co wiadomo o MOTS-c u ludzi?

U ludzi mierzono głównie stężenie własnego, endogennego MOTS-c we krwi. Metaanaliza z 2024 roku (6 badań kliniczno-kontrolnych i jedno przekrojowe, łącznie 602 osoby) wykazała niższe stężenia u osób z cukrzycą typu 2 i wyższe u osób z otyłością. W niewielkim badaniu z 2021 roku u kobiet po leczeniu raka piersi stężenie MOTS-c wzrosło po 16 tygodniach treningu, ale tylko w jednej z dwóch grup etnicznych. To są obserwacje, a nie dowód, że wstrzykiwanie peptydu cokolwiek zmienia.

Jedyne opublikowane wyniki podawania u ludzi dotyczą nie samego MOTS-c, lecz CB4211, zmodyfikowanego analogu firmy CohBar. W fazie 1b 20 osób z otyłością i stłuszczeniem wątroby przez 4 tygodnie dostawało 25 mg CB4211 dziennie albo placebo. ALT spadło o 21% (placebo: wzrost o 4%), glukoza o 6%, ale ilość tłuszczu w wątrobie zmniejszyła się podobnie w obu grupach, a spadek masy ciała był tylko trendem. W raporcie za 2022 rok firma przyznała, że nie znalazła formulacji nadającej się do dalszego rozwoju, i prac nad CB4211 nie kontynuowano. W 2023 roku CohBar ogłosiła fuzję z Morphogenesis, ale w listopadzie umowę rozwiązano, a spółka rozpoczęła likwidację.

W lutym 2026 roku ruszyło badanie fazy 2a (MOTS-MET) firmy Hudson Biotech. Ma objąć 120 osób ze stanem przedcukrzycowym i nadwagą lub otyłością, które przez 12 tygodni dostaną MOTS-c albo placebo. Według rejestru ClinicalTrials.gov trwa rekrutacja, a wyników jeszcze nie ma.

Tesamorelina vs MOTS-c: bezpieczeństwo i status rejestracyjny

Tesamorelina ma dobrze opisany profil działań niepożądanych, bo przeszła duże badania. Ulotka FDA wymienia między innymi:

• reakcje w miejscu wstrzyknięcia u 25% leczonych wobec 14% w grupie placebo w pierwszych 26 tygodniach;
• wzrost IGF-1: po 26 tygodniach 47% pacjentów miało IGF-1 powyżej 2 SDS, a 36% powyżej 3 SDS;
• zaburzenia tolerancji glukozy: HbA1c co najmniej 6,5% u 5% leczonych wobec 1% w grupie placebo;
• zatrzymanie płynów, objawiające się obrzękami, bólami stawów i zespołem cieśni nadgarstka;
• przeciwwskazania: ciąża, czynny nowotwór, zaburzenia osi podwzgórze-przysadka.

Właśnie te sygnały zaważyły na losie leku w Europie. Wniosek do EMA złożony w 2011 roku przez Ferrer Internacional wycofano w czerwcu 2012 roku, zanim CHMP wydał opinię. Komitet wstępnie uznał, że korzyści nie przewyższają ryzyka: nie wykazano klinicznego znaczenia redukcji tłuszczu, brakowało danych długoterminowych, a wysokie IGF-1 budziło obawy o ryzyko nowotworów i pogorszenie retinopatii cukrzycowej. Formalnie nie była to więc odmowa, tylko wycofanie wniosku.

MOTS-c nie jest zarejestrowanym lekiem ani w USA, ani w UE. FDA w maju 2026 roku nie znalazła żadnych badań klinicznych ani danych farmakokinetycznych u ludzi i zaproponowała, by nie wpisywać go na listę substancji dopuszczonych do receptury aptecznej. Wskazała też, że peptyd szybko rozpada się w ludzkiej krwi in vitro. Komitet doradczy FDA 23 lipca 2026 roku, wbrew stanowisku ekspertów agencji, niewielką większością głosów poparł wpisanie MOTS-c na listę substancji do receptury. Ta rekomendacja nie jest wiążąca, wymaga formalnej procedury i nie oznacza rejestracji leku. Od 2025 roku substancja figuruje też na liście zakazanej WADA.

Tesamorelina czy MOTS-c: jak czytać to porównanie?

Zestawienie obu peptydów najlepiej pokazuje, jak różny jest poziom dowodów:

Kryterium	Tesamorelina	MOTS-c
Mechanizm	analog GHRH, wzrost GH i IGF-1	peptyd mitochondrialny, aktywacja AMPK (dane przedkliniczne)
Badania u ludzi	dwa badania z placebo, łącznie 816 osób	brak opublikowanych; faza 2a w toku; analog CB4211: faza 1b, 20 osób, 4 tygodnie
Wpływ na tłuszcz trzewny	ok. -14 do -18% w 26 tygodni (HIV z lipodystrofią)	nie wykazano u ludzi
Status	lek FDA o wąskim wskazaniu; w UE wniosek wycofany	niezarejestrowany, tylko do badań

Z naszej lektury wynika, że tesamorelina działa na tłuszcz trzewny w konkretnej grupie pacjentów, ale efekt mija po odstawieniu, a leczenie wymaga kontroli IGF-1 i glikemii. U osób bez HIV nie ma badań rejestracyjnych, które pozwalałyby ocenić bilans korzyści i ryzyka.

MOTS-c jest dziś obiecującym tematem dla biologów, nie terapią. Brak danych u ludzi oznacza, że nie wiemy, czy peptyd w ogóle działa po wstrzyknięciu, ani jakie niesie ryzyko. Produkty sprzedawane jako MOTS-c nie są dopuszczone do stosowania u ludzi poza badaniami klinicznymi. Każdą decyzję o leczeniu otyłości brzusznej warto omówić z endokrynologiem lub diabetologiem, który ma do dyspozycji leki z udokumentowanym działaniem.