MariTide vs retatrutyd: zastrzyk raz w miesiącu czy potrójne działanie?

MariTide vs retatrutyd to zestawienie dwóch różnych pomysłów na leczenie otyłości. Amgen postawił na rzadkie dawkowanie: MariTide (maridebart cafraglutide) podaje się podskórnie raz w miesiącu lub rzadziej. Eli Lilly wybrała szerszy mechanizm: retatrutyd, wstrzykiwany raz w tygodniu, pobudza jednocześnie trzy receptory hormonalne. Oba leki są wciąż w badaniach i żaden nie jest zarejestrowany. Zebraliśmy to, co wynika z publikacji i komunikatów producentów według stanu na koniec października 2026 roku, łącznie z paradoksem, który intryguje badaczy: jeden z tych leków receptor GIP blokuje, a drugi go pobudza.

Jak działają MariTide i retatrutyd? Budowa i mechanizm obu cząsteczek

MariTide, wcześniej oznaczany jako AMG 133, to koniugat przeciwciała z peptydami. Jego rdzeń stanowi w pełni ludzkie przeciwciało monoklonalne blokujące receptor GIP (GIPR). Do przeciwciała przyłączono łącznikami aminokwasowymi dwa peptydy, analogi GLP-1, które pobudzają receptor GLP-1. Tak cząsteczkę opisali badacze Amgenu w Nature Metabolism w 2024 roku. Cząsteczka długo utrzymuje się w organizmie: w badaniu fazy 1 średni okres półtrwania wyniósł około 21 dni.

Retatrutyd (LY3437943) to pojedyncza cząsteczka, która jest agonistą trzech receptorów: GIP, GLP-1 i glukagonu. Stąd określenie “potrójny agonista”. W badaniach podaje się go podskórnie raz w tygodniu.

Cecha	MariTide	Retatrutyd
Producent	Amgen	Eli Lilly
Receptor GLP-1	pobudza	pobudza
Receptor GIP	blokuje (antagonista)	pobudza (agonista)
Receptor glukagonu	nie jest celem leku	pobudza
Częstość podawania	co 4 tygodnie lub rzadziej	raz w tygodniu
Etap rozwoju (październik 2026)	faza 3 (MARITIME)	faza 3 (TRIUMPH), wniosek do FDA planowany na I kwartał 2027 r.

Śledząc oba programy, widzimy, że wspólnym mianownikiem jest tylko GLP-1. Różnice dotyczą GIP, glukagonu i logistyki leczenia: najwyżej kilkanaście wstrzyknięć w roku zamiast 52.

Paradoks receptora GIP: dlaczego MariTide go blokuje, a retatrutyd pobudza?

Tirzepatyd (zarejestrowany lek) i retatrutyd pobudzają GIPR. MariTide robi odwrotnie, a mimo to w połączeniu z pobudzaniem GLP-1 obie strategie dają w badaniach klinicznych wyraźny spadek masy ciała. Przegląd Dourosa, Mowery i Knerra (Journal of Clinical Medicine, 2025) określa tę sprawę jako nierozwiązany paradoks.

Amgen opierał się na kilku przesłankach. Myszy pozbawione genu GIPR są chronione przed otyłością wywołaną dietą, a przeciwciała anty-GIPR hamowały przyrost masy u otyłych myszy i małp. Badania asocjacyjne całego genomu łączą locus GIPR z regulacją masy ciała, choć autorzy przeglądu podkreślają, że dane genetyczne u ludzi są niejednoznaczne.

Proponowane wyjaśnienia, z których żadne nie zostało jednoznacznie potwierdzone:

• Desensytyzacja: przewlekłe pobudzanie GIPR może prowadzić do internalizacji receptora, czyli w praktyce do antagonizmu czynnościowego. Autorzy przeglądu zauważają, że trudno to pogodzić z tym, że agoniści działają w niższych dawkach niż antagoniści.
• Różne neurony: w modelach zwierzęcych agoniści GIPR zmniejszają jedzenie przez neurony GABAergiczne, a antagoniści działają przez inne neurony (prawdopodobnie glutaminergiczne), zdejmując hamulec z sygnału GLP-1.
• Nudności: pobudzanie GIPR może łagodzić nudności i wymioty wywoływane przez agonizm GLP-1.
• Tkanka tłuszczowa: agonizm GIPR może nasilać lipolizę na czczo, a antagonizm zmniejsza masę tkanki tłuszczowej u gryzoni.

Większość tych danych pochodzi z badań na zwierzętach. U ludzi wiadomo na razie tyle, że obie strategie działają w połączeniu z GLP-1, ale nie da się wskazać, jaki udział w efekcie ma sam komponent GIP.

Retatrutyd w badaniach klinicznych: od fazy 2 do programu TRIUMPH

Retatrutyd w fazie 2: wyniki opublikowane w NEJM w 2023 roku

W badaniu fazy 2 (NEJM, 2023) wzięło udział 338 dorosłych bez cukrzycy, z otyłością albo z nadwagą i co najmniej jedną chorobą związaną z masą ciała. Uczestnicy przez 48 tygodni otrzymywali retatrutyd w dawkach 1, 4, 8 lub 12 mg albo placebo. Po 48 tygodniach średnia zmiana masy ciała wyniosła -24,2% w grupie 12 mg wobec -2,1% w grupie placebo.

Najczęstsze działania niepożądane dotyczyły przewodu pokarmowego, zależały od dawki i były w większości łagodne lub umiarkowane. Niższa dawka początkowa (2 mg zamiast 4 mg) częściowo je ograniczała. Odnotowano też zależny od dawki wzrost częstości akcji serca, najwyższy w 24. tygodniu i malejący później.

Retatrutyd w fazie 3: wyniki TRIUMPH ogłoszone w latach 2025-2026

Pierwsze wyniki fazy 3 Lilly podała 11 grudnia 2025 roku. W TRIUMPH-4 445 osób z otyłością lub nadwagą i chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego leczono przez 68 tygodni. Masa ciała spadła średnio o 28,7% przy dawce 12 mg (estymanda skuteczności) i o 23,7% w analizie wszystkich randomizowanych. Ból kolana w skali WOMAC zmniejszył się o 74,3% przy 12 mg wobec 40,3% w grupie placebo (procentowy szacunek post hoc).

Z powodu działań niepożądanych leczenie przerwało 18,2% osób przy 12 mg. Lilly zaznacza, że odsetek przerwań silnie zależał od wyjściowego BMI (wśród osób z BMI co najmniej 35 wyniósł 12,1%) i obejmował przypadki, w których uczestnicy uznali spadek masy za nadmierny.

W maju 2026 roku przyszły wyniki TRIUMPH-1 (2339 uczestników, 80 tygodni): -28,3% przy 12 mg w estymandzie skuteczności i -25,0% w analizie wszystkich randomizowanych, przy nudnościach u 42,4% osób na tej dawce. W lipcu Lilly ogłosiła TRIUMPH-2 (cukrzyca typu 2, do -20,8%) i TRIUMPH-3 (ciężka otyłość i choroba sercowo-naczyniowa, do -22,6%), oba w estymandzie skuteczności po 80 tygodniach. Pełne wyniki TRIUMPH-1 i TRIUMPH-2 opublikowano we wrześniu 2026 roku w NEJM i The Lancet, a TRIUMPH-3 i TRIUMPH-4 znamy na razie z komunikatów firmy. Wniosek do FDA firma planuje złożyć w I kwartale 2027 roku.

MariTide w badaniach: faza 2 w NEJM, tolerancja i program MARITIME

Wyniki fazy 2 przedstawiono w czerwcu 2025 roku na kongresie ADA i równocześnie opublikowano w NEJM. Badanie objęło 592 osoby: 465 z otyłością bez cukrzycy i 127 z otyłością i cukrzycą typu 2. Po 52 tygodniach masa ciała w pierwszej grupie spadła o 12,3-16,2% (placebo -2,5%) w analizie wszystkich uczestników, a w estymandzie skuteczności o 16,3-19,9%.

U osób z cukrzycą było to odpowiednio 8,4-12,3% (placebo -1,7%) i 12,1-17,0%. Według Amgenu spadek masy nie osiągnął plateau do 52. tygodnia.

Tolerancja MariTide i strategia stopniowania dawki

Działania niepożądane z przewodu pokarmowego były częste, głównie łagodne lub umiarkowane, i dotyczyły przede wszystkim początku leczenia. Według Amgenu w grupach ze stopniowym zwiększaniem dawki z powodu objawów żołądkowo-jelitowych leczenie przerywało do 7,8% osób, mniej niż w grupach bez stopniowania. W fazie 3 Amgen stosuje więc stopniowanie: niezależnie od dawki docelowej leczenie zaczyna się od 21 mg, potem 35 mg i 70 mg, w ramach ośmiotygodniowej eskalacji.

Program MARITIME obejmuje m.in. MARITIME-1 (3853 osoby bez cukrzycy) i MARITIME-2 (1105 osób z cukrzycą typu 2), w których trzy dawki porównuje się z placebo przez 72 tygodnie. Zakończenie zbierania danych dla głównego punktu końcowego przewidziano na styczeń 2027 roku.

Trwają też badania sercowo-naczyniowe, w niewydolności serca, bezdechu sennym oraz MARITIME-SWITCH, w którym chorzy przechodzą z cotygodniowego tirzepatydu lub semaglutydu na MariTide co 8 tygodni lub co kwartał. Z drugiej części fazy 2 Amgen podał w styczniu 2026 roku, że zdecydowana większość uczestników utrzymała spadek masy przez kolejne 52 tygodnie na niższej dawce miesięcznej lub dawce kwartalnej. Relacje z tej prezentacji nie podawały jednak szczegółowych odsetków.

Czy retatrutyd i MariTide są dostępne w Polsce? Status leków i granice porównania

Retatrutyd nie jest zarejestrowanym lekiem, więc nie ma go w aptekach, także w Polsce. Lilly zaznacza, że to cząsteczka badawcza, której nie wolno legalnie sprzedawać ani reklamować do stosowania u ludzi, a poza badaniami klinicznymi firma dopuszcza jedynie indywidualny dostęp rozszerzony na wniosek lekarza dla wąskiej grupy chorych z ciężką otyłością. Oferty “retatrutydu” w internecie nie mają więc nic wspólnego z dopuszczonym lekiem. MariTide również jest w fazie 3 i nie ma rejestracji. Dawki opisane w tym tekście to fakty badawcze, nie schematy do stosowania.

Kusi zestawienie liczb: -28,3% dla retatrutydu wobec około -20% dla MariTide. Takie porównanie jest jednak mylące z kilku powodów:

• Różna długość badań: 52 tygodnie fazy 2 MariTide wobec 80 tygodni TRIUMPH-1.
• Różne fazy: dla MariTide mamy wyniki fazy 2, dla retatrutydu już fazy 3 z większymi grupami.
• Różne estymandy i populacje: wyniki “dla przestrzegających leczenia” i “dla wszystkich randomizowanych” różnią się o kilka punktów procentowych, a populacje badań nie były takie same.
• Brak badania bezpośrednio porównującego oba leki.

Z perspektywy redakcji, która śledzi oba programy od pierwszych publikacji, rozstrzygnięcia powinien przynieść 2027 rok: pierwsze wyniki MARITIME-1 i MARITIME-2 oraz planowany wniosek Lilly do FDA w sprawie retatrutydu. Dopiero porównywalne dane z fazy 3 pokażą, ile znaczy wygoda rzadkiego dawkowania wobec potrójnego mechanizmu i jak oba leki wypadają pod względem tolerancji w dłuższym leczeniu. Każdy, kto rozważa leczenie otyłości dziś, powinien rozmawiać z lekarzem o lekach już zarejestrowanych.