Strona główna / Blog / Poradnik
Witamina D dla trenujących: dawkowanie i poziom 25(OH)D
Witamina D i jej dawkowanie wracają co roku w październiku, bo właśnie teraz kończy się w Polsce sezon, w którym skóra sama ją wytwarza. Dla trenujących to realny problem: niski poziom 25(OH)D wiąże się ze słabszą funkcją mięśni…

Witamina D i jej dawkowanie wracają co roku w październiku, bo właśnie teraz kończy się w Polsce sezon, w którym skóra sama ją wytwarza. Dla trenujących to realny problem: niski poziom 25(OH)D wiąże się ze słabszą funkcją mięśni i gorszą kondycją kości, a zimę spędzamy głównie na hali i w biurze. Opisujemy, jak czytać wynik badania, ile jednostek przyjmować według polskich zaleceń i co wiadomo o sile oraz testosteronie.
Dlaczego od października do marca skóra w Polsce nie wytwarza witaminy D?
Synteza skórna wymaga promieniowania UVB o długości fali około 290-315 nm. Polska leży między 49. a 55. równoleżnikiem, więc jesienią i zimą słońce stoi tak nisko, że większość UVB pochłania atmosfera. Od października do marca skóra właściwie nie produkuje cholekalcyferolu, nawet w słoneczny dzień. Prosty test: jeśli Twój cień jest dłuższy niż Ty, UVB jest za mało.
Polskie wytyczne z 2023 r. uznają ekspozycję na słońce za wystarczającą tylko od maja do września, przy 30-45 minutach na zewnątrz między 10:00 a 15:00, z odkrytymi przedramionami i nogami, bez filtra. Letni zapas wyczerpuje się w ciągu kilku tygodni, dlatego witamina D jesienią i zimą powinna pochodzić z suplementu. Dieta tego nie nadrobi: porcja łososia hodowlanego to zwykle kilkaset IU, a jajko kilkadziesiąt.
Wśród trenujących szczególnie narażone na niedobór są osoby, które:
Jeśli pasujesz do dwóch punktów, zimowy wynik poniżej 20 ng/ml jest bardzo prawdopodobny. W tej grupie badanie przed ustaleniem dawki ma największy sens.
Jak czytać wynik 25(OH)D? Poziom witaminy D w normie i poza nią
Badamy 25(OH)D, czyli kalcydiol: formę magazynową, która odzwierciedla zapasy z ostatnich tygodni. Aktywny hormon 1,25(OH)2D nie nadaje się do oceny niedoboru, bo organizm długo utrzymuje go w normie kosztem wzrostu parathormonu (PTH). Przelicznik jednostek to 2,5 (30 ng/ml = 75 nmol/l). Poziom witaminy D, norma i dalsze kroki według polskich wytycznych z 2023 r.:
| Stężenie 25(OH)D | Interpretacja | Co zwykle robimy |
| poniżej 20 ng/ml (50 nmol/l) | niedobór | dawka lecznicza, kontrola po 8-12 tygodniach |
| 20-30 ng/ml (50-75 nmol/l) | stężenie suboptymalne | wyższa dawka, kontrola po około 6 miesiącach |
| 30-50 ng/ml (75-125 nmol/l) | stężenie optymalne | utrzymanie dawki profilaktycznej |
| 50-100 ng/ml (125-250 nmol/l) | stężenie wysokie | mniejsza dawka lub przerwa |
| powyżej 100 ng/ml (250 nmol/l) | ryzyko toksyczności | odstawienie, kontrola wapnia, lekarz |
U sportowców część badaczy celuje w 40-50 ng/ml. Nie ma jednak dowodów, że wynik 70 ng/ml daje cokolwiek więcej niż 40 ng/ml.
Kiedy zrobić badanie 25(OH)D i jak często je powtarzać?
Najwięcej mówi pomiar pod koniec zimy, w lutym lub marcu, gdy poziom jest najniższy. Drugi dobry moment to październik, przed startem suplementacji, jeśli jesteś w grupie ryzyka. Wytyczne nie wymagają rutynowych badań u zdrowych osób, ale u trenujących jeden pomiar często zmienia plan dawkowania.
Kontrolę po zmianie dawki robimy po 8-12 tygodniach. Okres półtrwania 25(OH)D to około 2-3 tygodnie, więc stężenie stabilizuje się dopiero po kilku miesiącach. Badanie po 3 tygodniach pokaże wynik „w połowie drogi” i może skłonić do niepotrzebnego podnoszenia dawki.
Witamina D: dawkowanie dla dorosłych i trenujących
Polskie zalecenia z 2023 r. dla dorosłych 19-65 lat bez wystarczającej ekspozycji na słońce to 1000-2000 IU (25-50 µg) cholekalcyferolu dziennie. Dla osoby z prawidłową masą ciała, trenującej głównie w pomieszczeniu, rozsądnym startem jest 2000 IU od października do kwietnia. Przy niedoborze (poniżej 20 ng/ml) wytyczne przewidują 4000 IU dziennie lub równoważną dawkę tygodniową, a potem kontrolę. Jednorazowych dawek rzędu 100 000 IU się nie zaleca.
Orientacyjnie, przy niskim punkcie wyjścia, każde dodatkowe 1000 IU dziennie podnosi 25(OH)D o kilka do około 10 ng/ml. Rozrzut między ludźmi jest duży.
Jak dawka witaminy D zależy od masy ciała i otyłości?
Osoby z otyłością (BMI powyżej 30 kg/m²) zwykle potrzebują około dwukrotnie wyższej dawki, czyli 2000-4000 IU dziennie. Witamina D rozkłada się w większej objętości tkanki tłuszczowej, więc ta sama dawka daje niższy wynik we krwi. Dlatego górny bezpieczny limit dzienny w wytycznych z 2023 r. wynosi 4000 IU dla dorosłych z prawidłową masą ciała i 10 000 IU przy nadwadze lub otyłości.
U trenujących BMI bywa mylące. Zawodnik ważący 105 kg przy 12% tkanki tłuszczowej ma BMI powyżej 30, ale nie jest otyły. Kierujemy się wtedy poziomem tkanki tłuszczowej i wynikiem 25(OH)D, a nie samym wskaźnikiem. Z kolei na redukcji część zmagazynowanej witaminy D wraca do krwiobiegu i stężenie może wzrosnąć bez zmiany dawki.
Kiedy brać witaminę D: D3 czy D2, z tłuszczem, K2 i magnezem?
Pierwszym wyborem jest D3 (cholekalcyferol). Forma D2 (ergokalcyferol) z preparatów roślinnych podnosi 25(OH)D słabiej i krócej. Pora dnia znaczy mniej niż posiłek: w badaniu z 2015 r. witamina D3 przyjęta z posiłkiem zawierającym tłuszcz dała stężenie we krwi o mniej więcej jedną trzecią wyższe niż po posiłku beztłuszczowym. Wygodnie łączyć ją z obiadem albo z kapsułką omega-3 przyjmowaną do jedzenia.
Witamina D3 z K2 (zwykle MK-7) to sensowne połączenie przy wyższych dawkach, bo K2 aktywuje białka kierujące wapń do kości. Przy 1000-2000 IU nie jest obowiązkowa, a osoby biorące warfarynę lub acenokumarol nie powinny dokładać K2 bez lekarza. Magnez jest kofaktorem enzymów przekształcających witaminę D w wątrobie i nerkach, a trenujący tracą go z potem. Formy i dawki opisaliśmy w tekście o tym, jak przyjmować magnez, żeby działał.
Czy witamina D zwiększa siłę, testosteron i chroni przed kontuzjami?
W mięśniach szkieletowych są receptory VDR, a niedobór witaminy D wiąże się z osłabieniem mięśni. Nie znaczy to, że suplement poprawi wyniki u kogoś z prawidłowym stężeniem. Badania kontrolowane pokazują skromny obraz:
Witamina D a testosteron to więc związek realny głównie przy niedoborze. Wyrównanie poziomu z 15 do 35 ng/ml ma sens dla kości i mięśni, ale podbijanie go z 40 do 80 ng/ml nie jest sposobem na hormony. Większe znaczenie mają sen, podaż kalorii i masa ciała, o których piszemy w artykule o tym, jak naturalnie zwiększyć poziom testosteronu. Najlepiej udokumentowana korzyść dotyczy kości: przy dużej objętości biegania i skoków, zwłaszcza u kobiet i osób na długiej redukcji.
Przedawkowanie witaminy D i hiperkalcemia: kiedy suplementacja szkodzi?
Witamina D nie wydala się z moczem jak witamina C, tylko kumuluje się w tkankach. Zatrucie przy dawkach z wytycznych jest rzadkie, ale zdarza się u osób, które miesiącami łączą kilka preparatów, biorą 10 000 IU bez kontroli albo źle odczytują stężenie kropli. Nadmiar zwiększa wchłanianie wapnia z jelit i prowadzi do hiperkalcemii. Do lekarza warto zgłosić się, gdy przy wysokich dawkach pojawiają się:
Objawy łatwo pomylić z przetrenowaniem, więc decyduje badanie krwi (25(OH)D, wapń, ewentualnie PTH), a nie samopoczucie. Ostrożność obowiązuje przy kamicy nerkowej, chorobach nerek, sarkoidozie i nadczynności przytarczyc oraz przy lekach takich jak tiazydy, digoksyna czy glikokortykosteroidy. Wtedy dawkę ustala lekarz.
Sami trzymamy się prostej zasady: bez badania nie przekraczamy 2000 IU dziennie (4000 IU przy otyłości), a wyższe dawki stosujemy tylko do kontroli po 8-12 tygodniach. Taki schemat wystarcza większości trenujących, a ewentualny nadmiar wychodzi na kolejnym pomiarze, zanim zdąży zaszkodzić.